Stopcontacten kiezen: wat zijn de opties?
Voor de voeding van elektrische apparaten met een stekker, heb je uiteraard stopcontacten nodig in je elektrische installatie. In woningen leveren stopcontacten meestal 230 V wisselspanning. We geven mee uit welke soorten je kan kiezen.
Wat is een stopcontact?
Stopcontacten (wandcontactdozen) zorgen ervoor dat elektrische toestellen met een stekker veilig op het elektriciteitsnet kunnen worden aangesloten.
Hoe ziet een stopcontact eruit?
Net zoals schakelaars bestaan ingebouwde stopcontacten meestal uit drie onderdelen:
- de sokkel: het technische gedeelte van het stopcontact. Hier worden de elektrische draden aangesloten: fase, nul en aarding. De sokkel bevat de aansluitklemmen en wordt vastgeschroefd in het inbouwpotje in de muur;
- de centraalplaat: vormt het zichtbare functionele deel van het stopcontact. Hierin bevinden zich de openingen voor de stekkerpinnen en de aardpen. Sommige centraalplaten bevatten extra functies, zoals USB-poorten of dataconnectoren;
- de afdekplaat: het kader dat over de centraalplaat wordt geplaatst en zorgt voor een nette afwerking van de installatie.
Inbouw of opbouw?
De aansluiting van stopcontacten gebeurt in daartoe bestemde inbouw- of opbouwpotjes. Bij inbouwpotjes wordt de doos in de muur verzonken zodat enkel het afdekplaatje zichtbaar is - dit zorgt voor een strakke afwerking.
Bij opbouwpotjes komt de doos zichtbaar op de muur, wat vooral gebruikt wordt bij renovaties, garages of wanneer er geen ingewerkte leidingen zijn. Deze dozen bieden zowel mechanische ondersteuning als elektrische veiligheid voor de bekabeling en het schakelmateriaal.
Soorten stopcontacten
Standaard stopcontact
Dit is het meest gebruikte type in Belgische huishoudens. Het is een geaard stopcontact met twee ronde gaten en een uitstekende aardpen. Deze stopcontacten zorgen voor een veilige aansluiting van elektrische toestellen op het net (230 V). Ze zijn geschikt voor alle gewone huishoudtoestellen zoals lampen, opladers, stofzuigers, enz.
In nieuwe installaties moeten stopcontacten kindveilig zijn. Een kindveilig stopcontact is voorzien van een mechanisme dat voorkomt dat kinderen voorwerpen (zoals pennen of vingers) in de gaten steken. De contacten worden pas vrijgegeven wanneer beide pinnen van een stekker tegelijk worden ingevoerd.
Meervoudig stopcontact
Bij dubbele of meervoudige stopcontacten zijn twee of meer stopcontacten in één inbouwdoos of afdekplaat geïntegreerd. Ze worden vaak gebruikt in keukens, woonkamers of kantoren waar meerdere toestellen op één plek nodig zijn. Zo vermijd je het gebruik van verlengsnoeren of verdeelstekkers.
Spatwaterdicht stopcontact
Voor gebruik in vochtige omgevingen zoals badkamers, kelders, buitenmuren of garages, bestaan er spatwaterdichte stopcontacten. Ze zijn herkenbaar aan hun beschermklep en worden aangeduid met IP-waarden zoals IP44 (bescherming tegen spatwater) of IP55 (stof- en sproeiwaterdicht). Deze zijn wettelijk vereist in bepaalde zones rond bad of douche.
Stopcontact met schakelaar of timer
Een stopcontact kan ook uitgerust worden van een geïntegreerde schakelaar. Die laat toe om de stroomtoevoer handmatig aan of uit te zetten, handig voor toestellen die je niet constant onder stroom wil laten staan. Bij stopcontacten met een timer kan je vooraf instellen wanneer het stopcontact actief is.
USB-stopcontact
Steeds populairder zijn stopcontacten met ingebouwde USB-poorten (type A en/of C), waarmee je rechtstreeks smartphones, tablets of andere apparaten kunt opladen zonder aparte adapter. Dit is ideaal in slaapkamers, keukens en bureaus.
UTP-stopcontact
Een UTP-stopcontact (ook wel netwerkstopcontact genoemd) is een speciaal type wandcontactdoos dat bedoeld is voor de aansluiting van netwerkkabels (meestal van het type UTP: Unshielded Twisted Pair). In tegenstelling tot gewone stroomstopcontacten dient dit stopcontact voor datacommunicatie, zoals internet, telefonie of IP-televisie.
Aansluitdoos
Voor elektrische toestellen die een hoger vermogen vereisen (denk aan een kookplaat of een warmtepomp) wordt er gewerkt met een aansluitdoos voor vaste bedrading in plaats van met een stopcontact.
Het gaat om een inbouw- of opbouwdoos met een klemmenstrook of aansluitklemmen waaraan bijvoorbeeld de kookplaat rechtstreeks wordt aangesloten. De aansluiting gebeurt meestal met een vaste voedingskabel volgens wat de fabrikant van het toestel (kookplaat, oven, warmtepomp, ... ) voorschrijft. Voor een kookplaat gaat het bijvoorbeeld meestal om een installatiekabel met drie fasedraden (een 5G2,5mm²-kabel).
Slim stopcontact
Met een slim stopcontact kun je bijvoorbeeld het energieverbruik van aangesloten toestellen in kWh opvolgen, én – afhankelijk van het systeem – de stroomtoevoer vanop afstand in- of uitschakelen. Bij veel systemen kun je ook tijdschema's instellen, zodat toestellen automatisch in- of uitschakelen op vooraf bepaalde momenten.
Sommige slimme stopcontacten bieden bovendien de mogelijkheid om het sluimerverbruik van toestellen te beperken of om toestellen automatisch uit te schakelen wanneer een bepaald energieverbruik wordt bereikt.
Een slim inbouwstopcontact wordt op dezelfde manier aangesloten als een klassiek stopcontact. Wel is vaak een iets diepere inbouwdoos nodig om plaats te bieden aan de ingebouwde elektronica.
