Waterdoorlatende bestrating

Door lange periodes van droogte en lage grondwaterstanden de laatste jaren wordt de roep naar ontharding steeds groter. Een terras leg je niet meer zomaar aan zonder aan regenwaterinfiltratie te denken. Het afschot richting je tuin of een wadi laten lopen is één ding, maar je kan tegenwoordig ook met waterdoorlatende of waterpasserende bestrating werken.

 

Wat is waterdoorlatende bestrating?

Waterdoorlatende bestrating is bestrating waarbij regenwater door het materiaal of langs de voegen in de bodem kan infiltreren in plaats van naar de riolering te stromen. Door te kiezen voor waterdoorlatende bestrating kan je wateroverlast verminderen, ontlast je het riool, verminder je plasvorming en draag je je steentje bij tot het aanvullen van de grondwaterreserves.

Waterdoorlatend of waterpasserend?

Er bestaan grofweg twee principes:

• Waterdoorlatend (poreuze bestrating): het water gaat door het materiaal zelf (zoals poreuze betonsteen of drainerend beton/asfalt) en zakt vervolgens in de onderbouw. Poreuze materialen zijn praktisch, maar kunnen gevoeliger zijn voor mos en algen en op termijn deels dichtslibben als onderhoud uitblijft.
• Waterpasserend: het water infiltreert via openingen/voegen/holtes tussen of in de elementen (bijvoorbeeld klinkers met afstandhouders, grasdallen, tegels op dragers). Het materiaal is zelf niet poreus, de “waterweg” zit in het leg- en voegconcept. Dit zorgt voor een goede afwatering, maar vraagt een correcte opbouw en onderhoud van voegen om werking en stabiliteit te behouden.

Halfverharding

Naast waterdoorlatende of waterpasserende bestrating heb je ook nog halfverharding, die een hoge waterdoorlatendheid heeft. Halfverharding is een verharding met een open structuur die water doorlaat, maar niet “gesloten” is zoals klassieke klinkers/tegels. Denk aan grind, split, dolomiet, eventueel “licht gebonden” varianten met bindmiddel. Belangrijk is dat je hier materiaal kiest zonder nulfractie (dus zonder fijne stofdeeltjes die poriën verstoppen).

Wat kies je het best voor een terras?

Waterpasserende systemen worden door de bank genomen het vaakst gekozen voor een terras omdat ze stabieler zijn, minder gevoelig voor verstopping van het materiaal zelf en comfortabeler in gebruik, terwijl waterdoorlatende (poreuze) materialen extra aandacht vragen voor onderhoud om dichtslibben en mosvorming te voorkomen.

Halfverharding kan gebruikt worden voor een terras, maar wordt minder vaak toegepast dan klassieke bestrating. Grind, split of dolomiet zijn immers minder praktisch voor intensief gebruik. Het oppervlak is minder stabiel voor tafels en stoelen, kan bij gebruik sporen of kuilen vormen (zeker als er niet met stabilisatiematten gewerkt wordt) en vraagt meer onderhoud zoals egaliseren en aanvullen.

In rustige tuinen of bij eerder "decoratieve" zithoeken die niet vaak gebruikt worden, kan dit echter een bewuste esthetische keuze zijn.

 

Soorten infiltrerende bestrating

Doorlatende tegels of klinkers

Doorlatende tegels of klinkers zijn systemen waarbij de steen zelf poreus is (waterdoorlatend) of waarbij de steen ontworpen is als onderdeel van een drainerend systeem.

Poreuze betonstraatstenen

Bij poreuze betonstenen is de waterdoorlatendheid ingebouwd in de betonsamenstelling zelf: door een aangepaste korrelopbouw met weinig of geen fijne fracties ontstaan onderling verbonden poriën waarlangs water kan infiltreren.

Omdat deze werking essentieel is voor het functioneren, vallen zulke stenen vaak onder specifieke technische voorschriften (voor infiltratiecapaciteit, druksterkte en vorstbestendigheid), zodat gegarandeerd wordt dat ze zowel waterdoorlatend als structureel geschikt zijn voor gebruik. Die normen zijn belangrijk omdat verstopping, slijtage of een foutieve samenstelling de waterdoorlatendheid op termijn sterk kan verminderen.

Betonstenen met drainageopeningen

Daarnaast bestaan er ook betonstenen met drainageopeningen. Het water infiltreert via of holtes in de steen, die doorlopen tot in de onderbouw. Door hun vorm infiltreert het water door openingen die na het leggen van de stenen ontstaan. De voegen spelen hier meestal een ondergeschikte rol en worden vaak smal of zelfs gesloten uitgevoerd.

Het drainageaandeel moet minstens 10% bedragen en ook de doorlatendheidscoëfficiënt ligt vast in technische bepalingen. Dit om te garanderen dat het oppervlak voldoende open is zodat regenwater ook bij hevige neerslag snel kan infiltreren, zonder dat de openingen te klein zijn om door vervuiling of dichtslibben hun werking te verliezen.

Monoliete (ter plaatse gestorte) doorlatende verhardingen zoals poreus beton of drainerend asfalt bestaan ook, maar die worden vanzelfsprekend niet toegepast bij particuliere terrassen.

Tip
De onderbouw is minstens zo bepalend als de toplaag: zonder doorlatende, stabiele fundering infiltreert het water niet duurzaam (en vergroot het risico op verzakkingen).

Waterpasserende oplossingen

In de praktijk wordt een terras met doorlatende verharding vooral gerealiseerd met een waterpasserende oplossing, waarbij het water dus via de voegen infiltreert.

Betonstenen met verbrede voegen

Betonstenen met verbrede voegen zijn aan de zijkanten voorzien van brede nokken of afstandshouders, waardoor er brede voegen ontstaan waarlangs het water naar de fundering en de ondergrond wordt afgevoerd. Het voegenaandeel moet ook hier minstens 10% bedragen.

Kleiklinkers

Via brede voegen met afstandshouders kunnen ook kleiklinkers water doorlaten. In sommige systemen zijn de afstandshouders geïntegreerd in de zijkant van de klinker. De klinker laat het water passeren via de voegen, waardoor het water snel wegvloeit en er minder kans is op algen, mossen en onkruid in de voegen. 

Natuursteen kasseien

Natuursteen kasseien of plavuizen met een brede voeg met drainerende voegspecie/zandvoegen kunnen eveneens worden gebruikt om water door te laten. Natuursteen is beschikbaar in een grote variatie soorten en kleuren, met verschillende formaten en oppervlakte-afwerkingen. De natuursteen moet natuurlijk vorstbestendig zijn, maar vele soorten zijn perfect geschikt als buitenbetegeling.

Natuursteen flagstones

De laatste jaren is er een trend om meer flagstones te gebruiken. Dit zijn natuurlijke stenen, grillig van vorm, waardoor het plaatsen van een dergelijk terras een waar puzzelstukje wordt. De voegen komen zo wat breder open te staan en worden vaak opgevuld met grind of split. Ook grote stapstenen kunnen zo worden geplaatst.

Groen tussen de stenen

Onder de waterpasserende toepassingen zijn oplossingen met geïntegreerd groen bijzonder populair, omdat ze waterinfiltratie combineren met een groen en minder verhard beeld.

Grasdallen

Grasdallen in beton of kunststof zijn hierbij het bekendste voorbeeld. Ze bestaan uit elementen (tegels of klinkers) met open cellen waardoor regenwater rechtstreeks naar de onderbouw infiltreert.

Door hun draagkracht en stabiliteit worden ze vooral toegepast in opritten, parkings en groenzones met een (semi)berijdbaar karakter, maar ook in tuinen waar men verharding visueel wil beperken. Voor terrassen worden grasdallen vooral gebruikt in groene zitzones, minder bij intensief belopen terrasvlakken.

Bij grasbetontegels wordt vaak gewerkt met een minimale openingsoppervlakte om voldoende infiltratie en vegetatie te garanderen; een richtwaarde van ongeveer 25% komt daarbij vaak terug in technische fiches. De openingen kunnen, naast gras, ook ingevuld worden met beloopbare bodembedekkers of steenslag, afhankelijk van het gewenste uitzicht, de gebruiksintensiteit en het onderhoudsniveau.

Graskunststofplaten

Graskunststofplaten vormen een lichtere en flexibelere variant, die vaker gebruikt wordt bij opritten. Ze laten toe een berijdbaar grasperk te creëren zonder spoorvorming, kuilen of waterplassen, terwijl het oppervlak op lange termijn waterdoorlatend blijft. Voor een snelle ingebruikname zijn er ook systemen verkrijgbaar die reeds voorgezaaid of begroeid zijn.

Halfverharding: grind en steenslag

Ook siergrind en andere grind- en steenslagsoorten laten water door. Hiermee leg je halfverharding aan, met een open structuur. 

Siergrind

Siergrind bestaat uit afgeronde natuurstenen en wordt vooral toegepast omwille van zijn decoratieve uitstraling en hoge waterdoorlatendheid. Het is comfortabel beloopbaar, maar minder stabiel, waardoor het vooral geschikt is voor paden en licht gebruikte terrassen.

Split (gebroken steenslag)

Split heeft hoekige, gebroken korrels die onderling beter vergrendelen, wat zorgt voor meer stabiliteit dan rond grind. Daarom wordt het vaak toegepast op opritten, terrassen en paden waar meer gebruik is, terwijl de open structuur toch een goede infiltratie garandeert.

Dolomiet

Dolomiet is een fijnere steenslag die na verdichting een relatief vast oppervlak vormt. Het wordt veel gebruikt voor paden en terrassen met een natuurlijke uitstraling, maar is minder waterdoorlatend dan grover grind en vraagt meer onderhoud om spoorvorming en modder te vermijden.

Met stabilisatiematten

Grind combineer je idealiter met zogenaamde stabilisatiematten of grindplaten. Die zorgen voor meer sterkte en stabiliteit. De mat verdeelt bijvoorbeeld de druk van je wagen beter en voorkomt dat de steenslag niet in de ondergrond wordt geduwd. Alle grind blijft mooi op zijn plaats en het oppervlak oogt egaal. 

Bovendien gaat een stabilisatiemat de groei van onkruid en plantenwortels tegen, als er onderaan geotextiel tegen kleeft of indien de mat een fijn raster vertoont

Ofwel heeft de mat een honingraatstructuur, ofwel vertoont ze wigvormige ruimten in alle richtingen, waarin het vulmateriaal zich door belasting steeds vaster zet.

Kies je grind in functie van de mat

Ga je voor grind met een grove korrel van meer dan 16 mm? Dan moet je er rekening mee houden dat de matten beter zichtbaar zijn. Middelgrote korrels van 8 tot 16 mm dik zijn, zeker voor een oprit, de betere optie: ze bieden voldoende stevigheid zonder de onderliggende mat te veel in het zicht te brengen. Té kleine kiezels (kleiner dan 8 mm) zouden de doorlaatbaarheid van een oprit verminderen en de gaten minder stevig vullen.

Bij lichter grind is het aangewezen om een lichte versie van de grindmatten te gebruiken. Kies je voor een donkerdere opvulling, dan ga je beter voor een zwarte variant. Een aansluitende tint zal ervoor zorgen dat de platen minder door het grind schijnen.

 

Hoe worden de voegen gevuld?

Waterpasserende oplossingen met verbrede voegen, dat impliceert uiteraard ook voegmaterialen die toelaten dat het water kàn weglopen.

Drainerende voegmortels

Je vindt heel wat speciaal ontwikkelde voegmortels: drainerende basisvoegmortel met één component die onkruid en kruipend ongedierte tegenhoudt, een flexibele versie daarvan die uitzetten/krimpen beter opvangt …

Daarnaast bestaat er waterdoorlatend voegzand dat onkruid afremt. Net als een nieuw, waterdoorlatend voegmiddel zonder cement, geschikt voor tegels en kasseien.

Je hebt daarnaast ook waterdoorlatend, polymeergebonden voegzand, dat na verdichting en bewatering hard wordt, maar tegelijk ook flexibel is. Het vangt zo bewegingen in de ondergrond op en verhindert opnieuw onkruid en kruipend ongedierte. Een ander polymeerzand houdt stenen sterk op hun plaats, ook in hellingen.

Steenslag of grind

Bij waterpasserende bestrating kunnen verbrede voegen ook gevuld worden met fijne steenslag of grind. Dit zorgt voor een zeer hoge waterdoorlatendheid en een natuurlijk uitzicht, en wordt toegepast bij klinkers, tegels of flagstones met brede voegopeningen.

Het nadeel is dat het materiaal kan verschuiven of uitspoelen bij intensief gebruik, waardoor periodiek onderhoud of aanvulling nodig is, eventueel in combinatie met voegroosters of stabiliserende onderlagen.

Beplanting

Ook beplanting kan prima als voegvulling dienen bij waterpasserende toepassingen. Bij grasdallen is dat natuurlijk typerend, maar ook andere bestratingen met verbrede voegen laten dit in principe toe. Gras of beloopbare bodembedekkers laten regenwater vlot infiltreren en versterken het groene, ontharde karakter van de verharding.

Deze oplossing vraagt natuurlijk wel meer onderhoud en is vooral geschikt voor zones met lichte tot matige belasting, waar comfort en esthetiek belangrijker zijn dan intensief gebruik.

Wat met lava?

Bij de samenstelling van de ondergrond zien we steeds vaker lava opduiken. Er wordt geen gebruikgemaakt van verhardende of verdichtende lagen zoals stabilisatie of antiworteldoek, maar van steenpuin om de draagkracht van de grond te versterken. 

Als straatlaag wordt vervolgens fijne lava toegepast. Dit materiaal heeft de eigenschap vochtregulerend te zijn en wordt gebroken en scherp gestort om de verharding goed te stabiliseren. Lava kan ook worden toegepast in voegen.

Regelgeving
Waterdoorlatend is nog altijd verharding. Ook grind, grasdallen en zelfs kunstgras kunnen als verharding beschouwd worden. De aanleg vereist vaak een omgevingsvergunning, tenzij je aan de vrijstellingsvoorwaarden voldoet. Check dit altijd bij de gemeente. Als je in Vlaanderen werkt met een waterdoorlatend materiaal, wordt je terras, oprit of tuinpad niet als verharding meegeteld indien de hellingsgraad niet meer is dan 5%.