Van warmtetransitie naar klimaattransitie
Experts bij Jaga Climate Designers pleiten voor een bredere blik op verwarmen én koelen
Een warmtepomp installeren en klaar? Zo eenvoudig is de klimaattransitie van onze gebouwen niet (meer). Tijdens een rondetafelgesprek bij Jaga Climate Designers wezen experts uit onderzoek, advies en praktijk op het belang van een integrale aanpak. Verwarming, koeling, isolatie, zonwering, afgiftesystemen en regeling moeten als één geheel worden bekeken. Zeker nu warmere zomers ook de koelvraag doen toenemen.
Comfort als uitgangspunt
Technisch voldoen aan alle eisen betekent niet automatisch dat een gebouw comfortabel aanvoelt. Harm Valk, voormalig adviseur bij Nieman Raadgevende Ingenieurs, wees op het verschil tussen technische prestaties en wat bewoners daadwerkelijk ervaren. "Alles kan perfect in orde zijn in een gebouw, maar zodra er discomfort ontstaat, zoeken zij vaak zelf naar oplossingen", stelt hij.
Vooral in de zomer wordt dat zichtbaar. Volgens Valk wordt na een warme periode te snel naar verschillende koelinstallaties gegrepen, terwijl eenvoudigere ingrepen zoals zonwering en een doordachte oriëntatie bij het ontwerp van de woning de koelbehoefte al sterk hadden kunnen beperken.
Warmtepomp als onderdeel van het systeem
Een warmtepomp kan niet meer los worden bekeken. Wouter Borsboom van TNO benadrukte de samenhang tussen de warmtepomp, lage afgiftetemperaturen en een goede regeling. "Hoe lager de temperatuur waarmee het afgiftesysteem kan werken, hoe gunstiger voor het rendement. Een verkeerde regeling kan dat voordeel echter tenietdoen", vertelt Borsboom. "Wij zagen bijvoorbeeld installaties waarbij elektrische naverwarming te snel werd ingeschakeld, met een slecht systeemrendement en hoge elektriciteitskosten tot gevolg."
Bij nieuwbouw kan die integrale aanpak vanaf nul worden uitgewerkt, maar bij renovaties wordt de oefening complexer. Volgens Frederik Heedfeld van Studiebureel Heedfeld moet eerst worden geïnventariseerd welke leidingen en afgiftesystemen aanwezig zijn en wat behouden kan blijven. Pas daarna volgt de dimensionering van de warmtepomp. Daarbij moet ook de toekomstige koelvraag vanaf het begin worden meegenomen.
Verwarmen en koelen met water
Die koelvraag wordt steeds belangrijker en brengt ook het afgiftesysteem nadrukkelijker in beeld. Daar sluit het verhaal van Jaga Climate Designers op aan. Het bedrijf ontwikkelt watergedragen afgiftesystemen die in combinatie met een warmtepomp op lage temperatuur kunnen verwarmen, maar met gekoeld water ook kunnen koelen. Belangrijk is wel dat het systeem vanaf het ontwerp op beide functies wordt afgestemd.
Eerst ontwerpen, dan optimaliseren
Dat brengt de discussie opnieuw naar de ontwerpfase. Glenn Reynders, innovatiemanager aan KU Leuven, ziet daar een belangrijke verantwoordelijkheid voor ontwerpers. "Ik woon zelf in een nieuwbouwwijk en ik zag al talloze buren achteraf zonwering installeren. Die bescherming tegen de zon moet al tijdens het ontwerp worden meegenomen", stelde hij scherp.
"We moeten in de bouw ook digitale technieken gaan omarmen" - Glenn Reynders (KU Leuven)
Digitale gebouwmodellen kunnen daarbij helpen. Daarmee kunnen verschillende scenario's al tijdens de ontwerpfase worden doorgerekend. Hetzelfde model kan later ook worden ingezet om de installatie slimmer aan te sturen en afwijkingen tijdens het gebruik op te sporen.
Samenhang is de sleutel
De centrale conclusie van het rondetafelgesprek lag dan ook niet bij één technologie. De oplossingen bestaan vandaag al, maar worden nog te vaak afzonderlijk bekeken. "Een verzameling efficiënte componenten vormt nog geen efficiënt systeem", zoals Jan Verdonck, Global Head of Market Development bij Jaga, zei. Richting 2050 moet de aandacht daarom verder verschuiven van productefficiëntie naar systeemefficiëntie, waarbij verwarming, koeling, gebouwontwerp en regeling vanaf het begin op elkaar worden afgestemd.